آهن پرایس: فولاد خشکه هوایی (High Speed Steel) که مخفف آن HSS است در بازار به فولاد تندبر نیز شناخته میشود. این فولادی محصولی با آلیاژ بسیار بالا است که عمدتا برای کاربردهایی نظیر ساخت ابزار برش صنعتی از قبیل دستگاه فرز و تیغههای اره مورد استفاده قرار میگیرد.
عناصر تشکیل دهنده فولاد خشکه هوایی تنگستن، مولیبدن، کربن، کروم، وانادیوم، مگنز، سولفور، سیلیکون و آهن است. به همین دلیل میتوان گفت فولاد تندبر یا فولاد خشکه هوایی در دسته فولادهای با مقاومت و استحکام بالا به شمار میرود که در دمای بالایی 500 درجه سانتیگراد هم فرم و سختی خود را از دست نمیدهد.
معرفی انواع فولاد خشکه هوایی
فولاد Hss براساس عناصر تشکیل دهنده و درصد غالب هر یک از این عناصر به دو دسته کلی T و M تقسیمبندی میشود. به این صورت که اگر درصد تنگستن در فولاد خشکه هوایی بیشتر باشد، به گروه T شناخته میشود اما اگر درصد مولیبدن آن غالب باشد، فولاد خشکه هوایی گروه M نام میگیرد.
هر یک از این دستهبندیها ویژگیهای و کاربردهای منحصر به فردی دارند. افزون بر این قیمت فولاد خشکه هوایی در انواع مختلف آن متغیر خواهد بود به عنوان نمونه قیمت فولاد خشکه هوایی گروه M پایینتر از قیمت فولاد خشکه هوایی گروه تنگستن است اما گروهT کاربرد گستردهتری دارد.
گفتنی است تنگستن و مولیبدن نیز مانند وانادیوم در فولاد تندبر به افزایش مقاومت این فولاد در برابر سایش و حفظ سختی در دمای بالا منجر میشود، کروم نیز باعث مقاومت این فولاد در برابر خوردگی میشود. جدول زیر شامل درصد عناصر به کاررفته در گریدهای مختلف فولاد خشکه هوایی است.
|
عناصر |
وزن در قالب درصد |
|
کربن |
۰.۷۸ – ۱.۰۵ |
|
کروم |
۳.۷۵ – ۴.۵۰ |
|
تنگستن |
۵.۵۰ – ۶.۷۵ |
|
مولیبدن |
۴.۵۰ – ۵.۵۰ |
|
وانادیوم |
۱.۷۵ – ۲.۲۰ |
|
آهن |
Balance |
|
سیلیکون |
۰.۲۰ – ۰.۴۵ |
|
سولفور |
حداکثر ۰.۳۰ |
|
فسفر |
حداکثر ۰.۳۰ |
|
منگنز |
۰.۱۵ – ۰.۴۰ |
گریدهای مختلف فولاد خشکه هوایی
همانطور که اشاره شد با تغییر ترکیبات شیمیایی فولاد HSS گریدهای مختلفی از این محصول به دست میآید.به بیانی دیگر وجود 3.5 تا 10 درصد مولیبدن فولاد خشکه هوایی، فولاد پایه مولیبدن تولید میشود و با افزودن 12 تا 20 درصدی تنگستن فولاد پایه تنگستن ساخته میشود.
با افزودن عنصر کبالت به هر یک از این فولادها، گریدهای مختلفی از فولاد خشکه هوایی با درجات سختی متفاوت عرضه و تولید میشود که در ادامه به این گریدها و کاربردهای هر یک اشاره میشود.
- گرید M-2 (1.3343): دستگاه رزوه زنی، چاقو، قلاویز، برش سرد، مته حلزونی و مارپیچی؛ سختی و مقاومت بالا در برابر سایش
- گرید M-3: ابزار برش، ابزار فرز و برقو زدن، قلاویز
- گرید M-4 (1.3351): قلاویز، ابزار فرز و برقو؛ بسیار مقاوم در برابر سایش، کربن بالا
- گرید M-35 (1.3243): دستگاه حدیده کاری، دریل، ابزار برش، قلاویز، ابزار فرز؛ مناسب برای ابزارهای تخصصی، سوپرآلیاژ و بلبرینگ دمای بالا
- گرید M-42 (1.3247): ابزار برش، قلاویز، ابزار فرز و برقو
- گرید T-1 (1.3355): دستگاه سواخکاری مارپیچ، دستگاه رزوه کاری، ابزار شیارکاری؛ مقاومت سایشی و برشی بالا
- گرید T-4 (1.3255): دستگاه برش، دستگاه برش عظیم، دستگاه شکلدهی ابزار؛ سختی بالا و قابلیت جوشکاری محدود
- گرید T-5 (1.3365): پانچ، تیغههای چرخشی؛ امکان ماشین کاری مشابه فولاد سخت شده
- گرید T-15 (1.3202): دستگاه حدیده کاری، ابزار پرداختکاری، قلاویز، ابزار برش؛ کاربرد بالا با مقاومت کم در بارابر زنگزدگی
- گرید T-42: ابزارهای کار با چوب، ابزار پرداختکاری و فرزکاری
با تغییر درصد عناصر تشکیل دهنده انواع فولاد خشکه هوایی، گریدهای مختلفی از این محصول به تولید میرسد که دارای ویژگیها، مشخصات و کابردهای متنوعی هستند. در ادامه به گریدهای مختلف انواع فولاد خشکه هوایی پرداخته میشود.
استاندارد تولید فولاد خشکه هوایی
فولاد خشکه هوایی براساس استانداردهای مختلفی تولید میشود که نقشی مهم در تعیین کیفیت، کاربرد و قیمت فولاد تندبر دارد. رایجترین استاندارد تولید فولاد خشکه هوایی ASTM A600-92a است. بر اساس این استاندارد فولاد HSS در دمای بالا 500 درجه سانتیگراد و سرعت بالا عملکرد خود را حفظ میکند.
گریدهای مختلفی که برای فولاد خشکه هوایی میتوان نام برد عمدتا براساس استاندارد تولید نامگذاری میشوند بر همین اساس در جدول زیر چند گرید فولاد خشکه هوایی براساس استانداردهای مختلف را میتوانید مشاهده کنید.
|
AISI/SAE |
DIN |
EN |
|
T1 |
۱.۳۳۵۵ |
HS18-0-1 |
|
M35 |
۱.۳۲۴۳ |
HS6-5-2-5 |
|
T42 |
۱.۳۲۰۷ |
HS10-4-3-10 |
|
M2 |
۱.۳۳۴۳ |
HS6-5-2C |
رایجترین کاربردهای فولاد خشکه هوایی
همانطور که اشاره شد نام دیگر این فولاد، فولاد تندبر است و در دسته فولادهایی است که برای تولید ابزارهای متنوع برشکاری و تیغ اره استفاده میشود، با این حال در ادامه به شماری از رایجترین کاربردهای فولاد تندبر یا فولاد خشکه هوایی اشاره میشود:
- ساخت تیغ اره و سوهان
- ابزار برش و ابزار خانکشی
- ساخت مته حفاری
- ساخت دریل، مته و سنگ فرز
- ساخت قلم تراش
- تولید ابزار خراطی
- ساخت ابزار دنده تراشی و تیغه تراش
ویژگیهای فولاد خشکه هوایی
فولاد تندبر یا فولاد خشکه هوایی نیز مانند سایر مقاطع فولادی با توجه به فرایند تولید، مواد اولیه به کار رفته، عناصر تشکیل دهنده و استاندارد تولید ممکن است با یک سری نقاط ضعف و نقاط قوت همراه باشد.
- سرعت برش بالا
- قیمت به صرفه و اقتصادی
- مقاومت و استحکام بالا در برابر شکستگی
- تحمل بالا در برابر دمای بالا 600 درجه سانتیگراد
عوامل موثر بر قیمت فولاد خشکه هوایی
قیمت فولاد HSS تحت تأثیر پارامترهای مختلفی روزانه در نوسان است که برخی ازاین عوامل بیرونی و برخی درونی است. مهمترین پارامترهای موثر بر قیمت فولاد خشکه هوایی شامل موارد زیر است:
- شکل و اندازه فولاد خشکه هوایی
- ابعاد و وزن سفارش
- فرایند تولید
- خواص مکانیکی
- گرید فولاد تندبر
- کیفیت آلیاژ و درصد خلوص
- استاندارد تولید
- تجهیزات و تکنولوژی تولید
- کارخانه سازنده
- میزان عرضه و تقاضا و شرایط بازار
- نوسانات نرخ ارز
- سیاستهای دولت
با توجه به اینکه فولاد HSS نقش مهمی در صنایع مختلف دارد، اطلاع از آخرین قیمت فولاد خشکه هوایی برای صاحبان صنایع حائز اهمیت است. عواملی که اشاره شد از جمله مؤلفههایی است که در تعیین و محاسبه قیمت فولاد خشکه هوایی در نظر گرفته میشود.
با این حال آخرین قیمت فولاد تندبر برندهای مختلف در همین صفحه در دسترس قرار دارد و در بازههای زمانی مختلف قابل مشاهده است.
نکات کلیدی خرید فولاد خشکه هوایی
در سطور بالا اشاره شد که گریدهای مختلفی از این فولاد در بازار موجود است که هر یک کیفیت، ویژگیها و کاربردهای مشخصی دارند از همین رو توجه به این نکته هنگام خرید فولاد خشکه هوایی بسیار ضروری است.
بنابراین توجه به عناصر تشکیل دهنده و نوع فولاد تندبر از جمله نکاتی است که نقش مهمی در کاربرد و قیمت آهن ایفا میکند، با در نظر گرفتن اهمیت این محصول در صنعت، ضروری است هنگام خرید حتما مشاوره دریافت کنید و این محصول را به دقت بشناسید و آخرین قیمت فولاد خشکه هوایی و عوامل اثرگذار بر آن را نیز مدنظر قرار دهید.
علیرضا یوسفی